Η ΙΨΔ ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές. Το άτομο που πάσχει από ΙΨΔ εγκλωβίζεται σε μια σειρά επαναληπτικών σκέψεων (ιδεοληψίες) και συμπεριφορών (καταναγκασμοί) που του προκαλούν δυσφορία. Η ΙΨΔ μπορεί να είναι από μέτριας μέχρι βαριάς μορφής. Εάν είναι βαριάς μορφής και δεν αντιμετωπιστεί με θεραπεία τότε μπορεί να παρεμποδίσει σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου. Στις μέρες μας έχουν αναπτυχθεί πολύ αποτελεσματικές θεραπείες που βοηθούν τα άτομα που πάσχουν από ΙΨΔ να ανακτήσουν μια πιο ικανοποιητική ζωή.

 Μέχρι το 1980 είχε υποεκτιμηθεί η συχνότητα της ΙΨΔ εξαιτίας του δισταγμού των ασθενών να εκφράσουν τις «παράξενες» ιδεοληψίες. Εξάλλου η μυστικότητα για τη διαταραχή αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ΙΨΔ (βλέπε συμπτώματα). Από το 1980 και μετά μια σειρά επιδημιολογικών ερευνών σε διάφορες χώρες έδειξαν ότι το 2% του πληθυσμού πάσχει από ΙΨΔ μέτριας ως βαριάς μορφής. Το ποσοστό αυτό καθιστά την ΙΨΔ μια συχνά εμφανιζόμενη διαταραχή.

Ιδεοληψίες 

Οι ιδεοληψίες (έμμονες ιδέες) είναι ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που παρύσφρείουν στο μυαλό του ατόμου που πάσχει από ΙΨΔ επαναληπτικά και επίμονα. Οι σκέψεις φαίνονται και στο ίδιο το άτομο περίεργες, απορεί που του έρχονται στο μυαλό και βιώνονται σαν να επιβάλλονται στο άτομο ενάντια στη θέλησή του. Οι ιδεοληψίες είναι πολύ δυσάρεστες, προκαλούν μεγάλη δυσφορία και αυξάνουν το άγχος. Ακόμα κι αν απορεί το άτομο που έχει τις ιδεοληψίες, αντιλαμβάνεται ότι είναι προϊόν δικής του σκέψης.

 Παλαιότερα επικρατούσε η αντίληψη ότι η ΙΨΔ σχετίζεται με την ανατροφή που έδινε υπερβολική έμφαση στην καθαριότητα ή στο ότι κάποιες σκέψεις είναι απαγορευμένες. Στις μέρες μας συγκεντρώνονται ολοένα στοιχεία ερευνών που υποστηρίζουν ότι η ΙΨΔ έχει νευροβιολογική βάση. Η δυνατότητα να μελετήσουμε τη λειτουργία του εγκεφάλου εν ζωή με PET scan (positron emission tomography, τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων) μας έχει δείξει ότι η εγκεφαλική λειτουργία ατόμων με ΙΨΔ διαφέρει από εκείνη των ατόμων χωρίς ΙΨΔ.

 Συνήθως τα συμπτώματα της ΙΨΔ ξεκινούν κατά τη διάρκεια της εφηβείας ή της νεαρής ενήλικης ζωής, ωστόσο η νόσος μπορεί και να αρχίσει από την παιδική ηλικία. Είναι μια νόσος που μπορεί να μην την αντιληφθεί εύκολα το περιβάλλον για διάφορους λόγους (βλ. «Αδυναμία αναγνώρισης του προβλήματος, ντροπή και μυστικότητα»). Υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν ότι το 30% των ενηλίκων με ΙΨΔ, έχουν αρχίσει να εμφανίσουν την διαταραχή από την παιδική ηλικία. Καθώς η ΙΨΔ είναι μια σοβαρή νόσος που μπορεί να επιφέρει σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη είναι πολύ σημαντικό εάν παρατηρήσετε στο παιδί σας στοιχεία σαν αυτά που περιγράφονται στο εγχειρίδιο, να επισκεφθείτε εξειδικευμένο ειδικό (κλινικό ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο).

 Η ΙΨΔ είναι μια διαταραχή που δεν ξεπερνιέται από μόνη της. Κατά καιρούς τα συμπτώματα υποχωρούν, αλλά επανέρχονται. Σήμερα υπάρχουν θεραπείες που βοηθούν σημαντικά πολλούς ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τη διαταραχή τους και να έχουν ικανοποιητική ζωή.

Υπάρχουν δύο βασικά είδη θεραπείας για την ΙΨΔ με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα: οι φαρμακευτικές θεραπείες και οι ψυχοθεραπείες, κυρίως η συμπεριφοριστική θεραπεία με ή χωρίς γνωσιακή θεραπεία. Τα δυο αυτά είδη μπορούν να συνδυαστούν, κάτι που ωφελεί ιδιαίτερα τους περισσότερους ασθενείς.

Φαρμακευτική θεραπεία

 Φρόντισε να είσαι συνεπής στα ραντεβού σου. Κάνε τη δουλειά για το σπίτι που θα κανονίζεις με το θεραπευτή σου. Ενημέρωνε με ειλικρίνεια τους ειδικούς που σε παρακολουθούν για το πώς πάει η θεραπεία. Αν χειροτερέψουν τα συμπτώματά σου, έχεις παρενέργειες από τα φάρμακά σου, ή παρουσιαστεί κάποιο νέο σύμπτωμα (πανικός, κατάθλιψη, έντονο στρες), τηλεφώνησε το θεραπευτή σου.
Καμιά φορά μπορεί να αμφιβάλλεις για τη θεραπεία σου, να σου προκαλέσει δυσφορία ή και να θελήσεις να τα παρατήσεις.

 Οι οικογένειες ατόμων με ΙΨΔ είναι πιθανό να δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι το αγαπημένο τους πρόσωπο δεν μπορεί να σταματήσει τους καταναγκασμούς του. Ίσως κάποιοι να εκδηλώσουν θυμό και απόρριψη, οπότε και επιβαρύνεται το άτομο με ΙΨΔ. Άλλοτε, προκειμένου να μην υπάρχουν συγκρούσεις, μπορεί να βοηθούν στις τελετουργίες ή να δείχνουν συμπαράσταση. Είναι σημαντικό η οικογένεια να ενημερώνεται και να εκπαιδεύεται για την όποια διαταραχή κάνει ένα μέλος να υποφέρει, και το ίδιο ισχύει για την ΙΨΔ.

 Ναι, αξίζει τον κόπο να ζητήσεις βοήθεια γιατί υπάρχει θεραπεία με επιστημονικά τεκμηριωμένη επιτυχία. Επιπλέον, είναι μάλλον απίθανο η συγκεκριμένη διαταραχή να περάσει από μόνη της. Όπως είδες δεν είσαι ο μόνος ή η μόνη που βιώνει το συγκεκριμένο πρόβλημα. Μπορείς με τη βοήθεια ειδικού να βελτιώσεις σημαντικά τη ζωή σου. 
 

 Στα ελληνικά δεν υπάρχει βιβλίο αυτοβοήθειας αποκλειστικά για την ΙΨΔ, όμως μέρος του βιβλίου του I. Marks ”Νικήστε τις φοβίες” αναφέρεται στην ΙΨΔ και στις συμπεριφοριστικές μεθόδους θεραπείας. Προτείνεται επίσης το βιβλίο του F. Lamagnere με τίτλο “Μανίες, φοβίες και έμμονες ιδέες“. Στα αγγλικά υπάρχει άφθονο υλικό. Από τα πιο διαβασμένα είναι το βιβλίο των De Silva & S. Rachman “Obsessive-Compulsive Disorder: the facts”, Oxford University Press και το βιβλίο των E. Foa & R. Wilson με τίτλο «Stop obsessing», Bantam Books.